Huy động vốn · Pháp lý 2026
Huy động vốn trái phép là gì? Ranh giới gọi vốn đúng luật 2026
Nhiều người bị khởi tố vì gọi vốn mà không hề có ý định lừa ai. Họ chỉ đặt sai tên cho thứ mình đang làm: gọi là "hợp tác" nhưng hứa hoàn gốc cộng lãi cố định, gọi là "góp vốn" nhưng nhận tiền của cả trăm người qua mạng. Bài này chỉ ra ranh giới, bằng con số và điều luật cụ thể.

Huy động vốn trái phép là cụm từ báo chí dùng rất nhiều, nhưng nếu mở Bộ luật Hình sự ra, bạn sẽ không thấy tội danh nào mang đúng tên đó. Điều này quan trọng hơn bạn nghĩ: người gọi vốn không bị xử vì cái tên mình đặt cho hợp đồng, mà vì bản chất của việc mình làm. Tôi đã ngồi ở cả hai phía bàn, người gọi vốn và người góp vốn, và thấy phần lớn rắc rối đến từ việc gọi sai tên. Bài này đi qua sáu câu hỏi để bạn tự kiểm.
Nội dung bài viết
1. Không có tội "huy động vốn trái phép", vậy bị xử theo tội gì?
Khi một vụ gọi vốn đổ vỡ, cơ quan tiến hành tố tụng nhìn vào hành vi cụ thể và xử theo một trong các tội sau của Bộ luật Hình sự 2015 (đã sửa đổi):
| Tội | Bản chất hành vi | Ngưỡng bắt đầu |
|---|---|---|
| Lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174) | Gian dối ngay từ đầu để lấy tiền: nói sai pháp lý, bịa dự án, bịa thành tích | Từ 2 triệu đồng; khung cao nhất đến chung thân |
| Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản (Điều 175) | Nhận tiền hợp pháp qua hợp đồng, sau đó gian dối, bỏ trốn, hoặc dùng sai mục đích dẫn đến không trả được | Từ 4 triệu đồng |
| Hoạt động ngân hàng không phép (điểm k khoản 1 Điều 206) | Nhận tiền của nhiều người, thường xuyên, cam kết hoàn gốc và lãi như nhận tiền gửi | Gây thiệt hại từ 100 triệu đồng |
| Vi phạm quy định về kinh doanh đa cấp (Điều 217a) | Góp vốn nhận hoa hồng theo tầng người giới thiệu | Thu lợi từ 200 triệu, gây thiệt hại từ 500 triệu, hoặc mạng lưới từ 100 người |
Lưu ý: Bộ luật Hình sự đang được Quốc hội xem xét sửa đổi toàn diện tại kỳ họp cuối năm 2026, nên số điều có thể thay đổi. Theo các dự thảo tôi đã đọc, vẫn không có tội danh riêng tên "huy động vốn trái phép".
2. Năm khung gọi vốn hợp pháp
Mọi đồng tiền bạn gọi về đều phải rơi vào một khung có tên trong luật. Nếu không xếp được vào khung nào, đó là tín hiệu đầu tiên để dừng lại.
| Khung | Luật gốc | Điều kiện cốt lõi |
|---|---|---|
| Vay | Bộ luật Dân sự, Điều 463–470 | Lãi không quá 20%/năm (Điều 468); có giấy vay, tiền qua tài khoản |
| Hợp tác đầu tư | Bộ luật Dân sự, Điều 504–512 | Lãi cùng hưởng, lỗ cùng chịu; ghi rõ phần góp, cách chia, cách rút |
| Góp vốn công ty TNHH | Luật Doanh nghiệp 2020 | Ghi nhận thành viên, góp đủ trong 90 ngày, đăng ký thay đổi |
| Bán cổ phần riêng lẻ | Luật Doanh nghiệp, Điều 125 | Dưới 100 nhà đầu tư (không kể chuyên nghiệp), không qua phương tiện thông tin đại chúng, đăng ký tăng vốn trong 10 ngày |
| Trái phiếu riêng lẻ | Luật Doanh nghiệp, Điều 128; Nghị định 200/2026 | Gần như đóng với công ty nhỏ: người mua phải là nhà đầu tư chuyên nghiệp, cần xếp hạng tín nhiệm và tài sản bảo đảm |
Từ 01/7/2025, Luật Doanh nghiệp sửa đổi còn bắt doanh nghiệp kê khai chủ sở hữu hưởng lợi. Kiểu "góp vốn đứng tên hộ" để giấu người thật đứng sau nay khó giữ kín hơn nhiều.
3. Sáu dấu hiệu bạn đã bước qua ranh giới
- Hứa hoàn đủ gốc cộng lãi cố định, kể cả khi thương vụ lỗ. Đó là vay, dù hợp đồng ghi "hợp tác". Điều 124 Bộ luật Dân sự coi giao dịch giả tạo để che giấu giao dịch khác là vô hiệu; quan hệ thật bị che giấu sẽ được xét theo bản chất.
- Lãi vượt 20%/năm. "2%/tháng" nghe nhỏ nhưng là 24%/năm, phần vượt trần không có hiệu lực.
- Nhận tiền của nhiều người, thường xuyên, không gắn với một thương vụ cụ thể. Đây là hình dạng của nhận tiền gửi, thứ chỉ tổ chức tín dụng được làm.
- Đăng bài kêu gọi góp vốn công khai trên mạng xã hội kèm cam kết lợi nhuận. Vừa có rủi ro chào bán qua phương tiện đại chúng, vừa có thể bị phạt về quảng cáo gây hiểu nhầm.
- Lấy tiền người sau trả lãi người trước. Khi dòng tiền mới dừng, cả hệ thống sụp, và đó là lúc vụ việc chuyển sang hình sự.
- Nhận tiền "góp vốn" đổi lấy nền, căn hộ khi dự án nhà ở chưa có văn bản đủ điều kiện huy động vốn. Theo Luật Nhà ở 2023 (Điều 114–116) và Nghị định 95/2024, đây là huy động sai hình thức; Nghị định 339/2026 phạt chủ đầu tư 800 triệu đến 1 tỷ đồng.
Tên hợp đồng là thứ bạn chọn. Bản chất hợp đồng là thứ toà án chọn.

Đọc sâu hơn trong sách
49 Chiến Lược Huy Động Vốn
Tay không vào thương vụ lớn — và bước ra mà không mất uy tín
Ebook690 trang3.999.000đKhóa học video
học 2 năm7.999.000đCombo Ebook + Video
tiết kiệm 2.499.000đ9.499.000đ
4. Bảng tự kiểm: hợp pháp, vùng xám, trái phép
Một số tình huống tôi gặp nhiều nhất khi tư vấn, xếp theo mức rủi ro:
| Tình huống | Đánh giá |
|---|---|
| 3 người góp chung mua một lô đất, lãi lỗ chia theo tỷ lệ góp, hợp đồng văn bản, tiền qua tài khoản | Hợp pháp (hợp tác theo Điều 504) |
| Công ty mới bán 30% cổ phần cho 10 người quen, không đăng công khai | Hợp pháp nếu lập sổ cổ đông và đăng ký tăng vốn (Điều 125) |
| Vay 10%/năm trong 2 năm, sau đó chia theo doanh thu; nguồn trả nói rõ | Hợp pháp vì lãi trong trần |
| "Hợp tác" nhưng lỗ vẫn trả gốc cộng 2%/tháng | Vùng xám chuyển thành trái: thực chất là vay vượt trần; nếu nhiều người, thường xuyên thì có dấu hiệu Điều 206 |
| Đăng bài "cần 1 tỷ, cam kết lợi nhuận 20%/năm" lên mạng | Trái phép: quảng cáo gây hiểu nhầm và gọi vốn qua phương tiện đại chúng |
| Phát hành "trái phiếu" cho nhân viên, bạn bè của công ty nhỏ | Trái phép với công ty nhỏ (không đủ điều kiện trái phiếu riêng lẻ) |
| Ứng tiền 90 nhận lại 100 sau một tuần | Thực chất là vay lãi khoảng 10%/tuần, vượt xa ngưỡng cho vay lãi nặng (Điều 201) |

5. Những con số phải thuộc
- 20%/năm (≈1,67%/tháng): trần lãi vay dân sự. Có thoả thuận lãi nhưng không rõ mức thì tính 10%/năm (Điều 468).
- 100%/năm và thu lợi từ 30 triệu: dấu hiệu tội cho vay lãi nặng (Điều 201).
- Dưới 100 nhà đầu tư và không đăng công khai: giới hạn chào bán cổ phần riêng lẻ (Điều 125 Luật Doanh nghiệp).
- 5% / 30% / 70%: với nhà ở hình thành trong tương lai, chủ đầu tư chỉ nhận cọc tối đa 5% khi đã đủ điều kiện; thanh toán lần đầu tối đa 30%, trước bàn giao tối đa 70% (Luật Kinh doanh bất động sản 2023, k5 Điều 23 và Điều 25).
- 400 triệu đồng: giao dịch tiền mặt từ mức này qua ngân hàng, sàn bất động sản, công chứng... thuộc diện báo cáo phòng chống rửa tiền (QĐ 11/2023/QĐ-TTg). Tiền góp nên đi qua tài khoản đứng tên chính người góp.
- 5%: thuế thu nhập cá nhân trên lãi cho vay, cổ tức, lợi nhuận được chia của người góp vốn (Luật Thuế TNCN 2025, hiệu lực 01/7/2026).
6. Checklist trước khi nhận đồng vốn đầu tiên
- □ Gọi được tên khung pháp lý: vay, hợp tác, góp vốn TNHH hay cổ phần.
- □ Nếu là vay: lãi không quá 20%/năm, có kế hoạch trả gốc từ nguồn thật.
- □ Nếu là hợp tác: hợp đồng ghi rõ lỗ cùng chịu, cách chia, cách rút vốn (Điều 510).
- □ Gắn với một thương vụ cụ thể, có tài sản thật đứng sau, không gom quỹ chung không tên.
- □ Không đăng bài kêu gọi công khai kèm cam kết lợi nhuận.
- □ Tiền vào, tiền ra đều qua tài khoản; có sổ sách để người góp kiểm tra.
- □ Có kịch bản trả lại tiền nếu thương vụ không thành, viết sẵn trong hợp đồng.
Không có con số nào trong luật nói từ bao nhiêu người thì một hợp đồng hợp tác trở thành "huy động vốn đại chúng". Ở điểm này tôi chưa chắc cho từng trường hợp cụ thể, nên khi số người góp tăng lên, hãy hỏi luật sư trước khi nhận tiền. Mọi quy định trong bài là tình trạng đến tháng 11/2026; Bộ luật Hình sự, Luật Chứng khoán và ba luật bất động sản đang được sửa.
Video liên quan từ kênh Lại Thế Vũ – Dr Land
Nếu bạn thích nghe hơn đọc, các video dưới đây trên kênh YouTube của tôi bàn tiếp chủ đề này.
Mất Trắng Vì "Thỏa Thuận Miệng": 4 Điều Khoản Hợp Đồng BĐS Bắt Buộc Phải Có
Đừng Ký Giấy Cọc Nếu Chưa Biết Nghị Quyết 03/2026: Sập Bẫy Phạt Cọc Gấp 3 Lần!
Xem thêm video và đăng ký kênh YouTube Lại Thế Vũ – Dr Land →
Câu hỏi thường gặp
Pháp luật có tội danh "huy động vốn trái phép" không?
Không có tội danh mang đúng tên này. Các vụ gọi vốn sai luật thường bị xử theo tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174 Bộ luật Hình sự), lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản (Điều 175), hoạt động ngân hàng không phép (điểm k khoản 1 Điều 206) hoặc vi phạm quy định về kinh doanh đa cấp (Điều 217a). Bộ luật Hình sự đang được sửa toàn diện nên số điều có thể thay đổi.
Vay tiền bạn bè để đầu tư thì trả lãi tối đa bao nhiêu?
Theo Điều 468 Bộ luật Dân sự 2015, lãi suất thoả thuận giữa các bên không phải tổ chức tín dụng không được vượt 20%/năm, tức khoảng 1,67%/tháng. Phần lãi vượt mức này không có hiệu lực. Ví dụ 1,5%/tháng (18%/năm) còn trong trần, 2%/tháng (24%/năm) đã vượt trần.
Gọi vốn cho công ty từ bao nhiêu người thì phải xin phép Uỷ ban Chứng khoán?
Với công ty cổ phần chưa đại chúng, chào bán riêng lẻ phải dưới 100 nhà đầu tư (không kể nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp) và không qua phương tiện thông tin đại chúng (Điều 125 Luật Doanh nghiệp 2020). Chào bán cho từ 100 người trở lên hoặc đăng công khai là chào bán ra công chúng, phải đăng ký với Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước.
Hợp đồng hợp tác đầu tư có giới hạn số người tham gia không?
Bộ luật Dân sự (Điều 504–512) không giới hạn số thành viên của hợp đồng hợp tác và cũng không có con số nào cho biết từ bao nhiêu người thì thành huy động đại chúng. Ranh giới nằm ở bản chất: có cam kết hoàn gốc cộng lãi cố định không, có kêu gọi công khai không, có nhận tiền thường xuyên của nhiều người không gắn với một thương vụ cụ thể không. Với trường hợp cụ thể, tôi chưa chắc và bạn nên hỏi luật sư.

Đọc sâu hơn trong sách
49 Chiến Lược Huy Động Vốn
Tay không vào thương vụ lớn — và bước ra mà không mất uy tín
Ebook690 trang3.999.000đKhóa học video
học 2 năm7.999.000đCombo Ebook + Video
tiết kiệm 2.499.000đ9.499.000đ

